Covey en de illusie van de vrije wil

Bij het thema persoonlijke effectiviteit werk ik graag met de 7 eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen Covey. Het boek is meer dan 25 jaar geleden geschreven en  nog steeds een bestseller bij Managementboek.nl. De beste man is de 80 inmiddels al gepasseerd en heeft de 7 eigenschappen eindeloos getoetst over de hele wereld.

De 7 eigenschappen zijn gebaseerd op natuurwetten. Je kunt er van vinden wat je wilt, maar de natuur is sterker dan jouw vrije wil. De natuurwetten zijn de volgende:

Eigenschappen van persoonlijke effectiviteit

Natuurwet:
  1. Wees proactief
De mens is vrij om te kiezen
  1. Begin met het eind voor ogen
Mentale creatie gaat vooraf aan fysieke creatie
  1. Belangrijke zaken eerst
Effectiviteit vereist de integriteit om te handelen volgens je prioriteiten
  1. Denk win win
Effectieve langdurige relaties zijn gebaseerd op wederzijds voordeel
  1. Eerst luisteren, dan pas begrepen worden
Diagnose gaat vooraf aan wat we gaan doen
  1. Synergie
Het geheel is meer dan de som der delen
  1. Scherp de zaag
Alles heeft onderhoud nodig (net als in de natuur)

 

De natuurwetten volg ik voor een groot deel, maar bij de eerste ben ik toch kritisch. Bij ‘de mens is vrij om te kiezen’ komt direct het maakbaarheid denken naar voren. Ben je wel echt vrij om te kiezen? Heeft een mens nu een vrije wil of is dit een illusie?

Uit onderzoek blijkt dat veel van ons gedrag vrijwel volledig geautomatiseerd en onbewust verloopt en dat we vooral achteraf op ons gedrag en handelen kunnen reflecteren. Natuurlijk heb ik een keuze om een boterham met kaas of hagelslag te nemen, kan ik besluiten vanavond wel of geen TV te kijken. Ik heb al veel minder keuze in ongeneeslijke ziekten. Natuurlijk kan ik gezond eten, voldoende bewegen en positief denken,  dat heeft vast invloed op mijn gezondheid. Maar iemand die kanker krijgt, kun je toch niet als eigen schuld aanrekenen.

Hoe meer ik bezig met persoonlijkheidsontwikkeling, hoe meer ik glimlachend vast moet stellen dat de persoonlijkheidsimpulsen me steeds te snel af zijn. Ondanks bewustzijnsontwikkeling, goede voornemens en gedragsinstructies die ik met mezelf afspreek, het gebeurt gewoon! Bij mij is dat de versneller. Als ik even niet oplet en de prikkels zijn aanwezig, gaat mijn versneller er als een jonge puppy vandoor. Die haalt mijn goede voornemens moeiteloos in en ik heb het reageren. Niks proactief dus, reactief zul je bedoelen. Krijg ik mijn versneller ooit getemd?

De mens is vrij om te kiezen. Is dat wel zo? Ik ben benieuwd naar jullie kijk op deze zaak.

6 Comments
  1. joko53joop kools 5 jaar ago

    Dag Jacqueline, Kun je uitleggen wat die persoonlijkheidsimpulsen zijn en hoe die met jou / met mij aan de haal gaan en de mens dus in de reactieve modus zetten?

    • Profielfoto van Moniek
      Moniek 5 jaar ago

      Met persoonlijkheidsimpulsen bedoel ik drijfveren die onbewust gedrag aansturen. De versneller waar ik op doel, is onderdeel van mijn drijfveer om succesvol te willen zijn, uit te willen blinken in de dingen die ik doe en de resultaten die ik bereik: een ambitie en gedrevenheid die al heel mijn leven bij me is. Mijn fixatie op het bereiken van doelen is onbewust zo groot, dat ik liever harder ga lopen, werken, praten, dan dat ik het risico loop het doel of resultaat niet te halen. Bovendien heb ik veel energie van nature en is het voor mij fysiek mogelijk harder te werken en door te gaan tot het doel bereikt is. ik kan vaak pas achteraf vaststellen dat ik weer ‘versneld’ heb in bepaalde situaties, soms zelfs heb ik het al door terwijl het gebeurt maar het onderdrukken is voor mij zeer moeilijk. Dat bedoel ik met: het gebeurt gewoon. Ik reageer vanuit mijn natuur op een bepaalde manier op prikkels en kan vaak pas achteraf vaststellen wat hier wel en niet effectief in geweest is.

  2. johanvanderkooij 5 jaar ago

    Boeiende vraag of wij werkelijk een vrije wil hebben! Je hebt gelijk: ik kan een keuze maken tussen jam of pindakaas op m’n boterham, maar als ik kijk naar een aantal grote ‘keuzes’ in m’n leven m.b.t. relatie en werk, dan waren de omstandigheden die voor de keuze zorgden van een grotere orde, alsof ze de uitkomst al bepaalden voordat mijn persoontje dat deed… Ik voel me nog steeds vrij om iets te willen (te voelen dat ik iets wil) maar de uitslag of dat wel of niet doorgaat in de materiële wereld word geloof ik niet bepaald doordat mijn ikje een keus maakt, eerder een optelsom van een miljoen omstandigheden!

  3. Timo Wesenaar 5 jaar ago

    Je geeft zelf (tussen de regels door) antwoord op je eigen vraag vanuit je eigen beleving.
    Ik citeer: ” als ik even niet oplet ….. . Wie is de “ik” waar je hebt over hebt? En betekent het opletten van deze “ik” niet het element van de vrije wil.
    Ook deze vrije wil vraagt training en onderhoud omdaT anders ons gewoontedier met deze wil aan de haal gaat. Goede oefeningen vind je in “De Talentmanager” geschreven door Kees Gabriels. “de mens is twee” wordt genoemd als belangrijk uitgangspunt. De eerste is te vergelijken met die vrije wil en de tweede neemt dan de rol van onze patronen en gewoontes aan.

  4. Rianne de Putter 5 jaar ago

    Een relevante vraag, Jacqueline! Uit medisch onderzoek wordt steeds meer duidelijk dat onze psychische wereld (wat we denken en voelen, onze persoonlijkheid) op geen enkele manier te scheiden is van de fysieke wereld (ons lichaam en de dingen om ons heen); de structuur van onze hersenen, het vermogen om bepaalde stoffen al dan niet op te nemen, de prikkels die op ons afkomen; dat alles bepaalt hoe we ons voelen en wat we denken. En omgekeerd: onze gedachten kunnen ons lichamelijk ziek of beter maken en ons gedrag heeft invloed op hoe de buitenwereld er uitziet.

    Met gedrag lijkt het nog wel mee te vallen. Gedrag in normale situaties kun je sturen. Sommige gedragingen zijn aangeboren of aangeleerde reflexen, die gaan niet (meer) via ons bewuste brein. In stresssituatie ga je over op die reflexen, vaak het oude, vertrouwde gedrag. Maar we kunnen wel nieuwe reflexen aanleren; een lastig karwei dat veel geduld vergt. (Murre in Brein@work: inslijten van nieuwe gedragspatronen vraagt 40 dagen herhaling en oefening).

    De keus die we dan nog hebben te maken, is of we al die moeite er wel voor over hebben, of we ons echt willen inzetten om te veranderen. Is dat een kwestie van “vrije wil”? (Volgens heel veel geluksgoeroes wel. Maar waarom krijg ik daar dan altijd net zo’n jeuk van?)Misschien is willen veranderen, leren, wel net zo goed een capaciteit, een genetische of fysieke mogelijkheid, die sommigen wel en anderen niet hebben.

  5. Paul Fransen 5 jaar ago

    Enkele ‘tegelspreuken’ ter inspiratie voor deze discussie:

    Vrije wil kan je leren,
    vrijheid in denken en handelen kan je creëren.

    Gelukkig voor de mens,
    kent elke vrijheid zo zijn grens.

    De ontwikkeling van de mens(heid) beweegt zich van bewustwording via bewustzijn naar bewust leven.

    De vrijheid die je neemt, dien je ook aan anderen te geven.

    None of us is free as long as one of us is imprisoned.

    Met gulle groet,
    Paul Fransen

Leave a reply

©2017 NVO2 - website door Thumbs Up

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account