Creatieve werkvormen

Belletje met NVO2. Of ik een keer iets wil doen. Ja zeker. Ik heb op verschillende momenten in mijn loopbaan geprofiteerd van NVO2 en wil graag iets terugdoen. Jaarlijks is er een werkvormendag, en daar kan ik  iets doen.

Om de tafel met NVO2. Wat is de bedoeling? ‘We willen graag iets met creatieve werkvormen. Iets anders dan anders. Iets wat mensen verrast, wat ze nog niet kennen. Vorig jaar hebben we iets gehad met een maaltijd, en dat was zó leuk!’

Ik geloof niet dat ik mijn allergie voor me kan houden als ik reageer dat ik daar niet van ben. Ik geloof niet in ‘creatieve werkvormen’ als middel om mensen te boeien. Ik vind het een wanhoopspoging: kennelijk lukt het niet om mensen intrinsiek te motiveren, dus we zoeken het in de vorm. Maar wie heeft er ooit leren lopen door creatieve werkvormen? Je wílde leren lopen, dus probeerde je en viel, probeerde je en viel, probeerde je en liep een paar stappen – als je kreeg waar je recht op hebt onder applaus en gejuich van een volwassene!

Dat geldt ook voor een training. Als je als trainer goed onderzoekt wat je deelnemers graag willen leren, lukt het altijd om ze intrinsiek te motiveren. Daar heb je geen creatieve werkvormen voor nodig – sterker nog: die leiden eerder af dan dat ze bijdragen aan het resultaat. Als je wilt leren autorijden ga je autorijden, als je wilt leren omgaan met lastige reacties tijdens een vergadering oefen je daarmee tijdens de training. De werkvorm dient dan om zoveel mogelijk mensen zo gericht mogelijk te laten oefenen. De werkvorm dient ook om mensen te laten ervaren dat het wel handig is om dit te leren, als de intrinsieke motivatie nog niet zo hoog is. Maar de werkvorm dient niet om mensen te verleiden om mee te doen – dat doe je met de inhoud.

Dus een groot deel van mijn zoektocht naar ‘de beste werkvorm’ is de zoektocht naar ‘de beste inhoud’. De werkvorm rolt er dan vanzelf wel uit.

Gelukkig mocht dit ook van NVO2 – en ik mocht het zelfs in een blog vertellen. Bij deze dus. En mijn workshop heet dan ook ‘Werkvormen als vanzelf’.

12 Comments
  1. Profielfoto van Moniek
    Moniek 6 jaar ago

    Hoi Karin,

    wat zit ik hier met een brede glimlach achter mijn laptop na het lezen van je blog. Wat een prachtig betoog over inhoud en vorm. Ik ben niet alleen blij met je inhoud, maar ook de manier (zou het vorm zijn?) waarop je jouw pleidooi uitschrijft.

    Dank! Evert

  2. Inge 6 jaar ago

    C’est le ton qui fait la musique. Zou dit vertaald kunnen worden naar een training als ‘het zijn de werkvormen die de training maken’?
    Er is muziek en er is muziek… zo geldt het ook voor trainingen. Er zijn trainingen met inhoud maar zo saai dat het niet inspireert. En er zijn trainingen waar zo weinig inhoud wordt geboden in leuke werkvormen dat het alsnog saai wordt.

    Kortom, een interessant artikel. Het zet me aan het denken over mijn trainersvalkuil: het is zo heerlijk om nieuwe werkvormen te bedenken.

  3. Hoi Karin,
    Wat ben ik het met je eens zeg. Fijn gevoel is dat, een medestander. Als we deelnemers als consumenten in trainingen zetten, gaan ze iets vinden van het eten, de temperatuur en de werkvormen, niet vernieuwend of juist wel, is mijn ervaring. Terwijl als je mensen raakt op het niveau waar ze staan en echt in beweging komen, is de werkvorm niet van belang. Het is dus onze taak als opleiders om de vraag achter de vraag achter de vraag helder te krijgen i.p.v. direct onze producten erop te labelen. Daarvoor moeten we voldoende verstand hebben van het werk van onze opdrachtgevers en dat is nog wel eens het probleem bij HRM-ers en HRD-ers. Ook is er lef nodig om de vraag om te buigen als het geen opleidingsvraag is.

    Jacqueline

  4. Hulde! Mag de conclusie dan zijn: “geen vorm om de vorm”?

    Tegelijk vraag ik me af: een ‘creatieve’ werkvorm kan toch prima als metafoor dienen om daarna de vertaalslag te maken naar de inhoudelijke realiteit? Mijn ervaring leert dat deelnemers soms moeilijk uit hun inhoud komen en daardoor niet voldoende aan relatie en proces kunnen werken in de oefening.

    Feit is dan wel dat de ‘creatieve’ vorm dan nooit op zichzelf staat.

    Hoe zien jullie dit?

  5. Jan Peter Bogers 6 jaar ago

    Sterk betoog Karin!
    Zoals bijna per definitie bij een sterk betoog wel wat ongenuanceerd, maar da’s logisch. Met bijpassende voorbeelden. Als je wilt leren autorijden, ga je namelijk niet autorijden. Da’s zelfs gevaarlijk!! Daar hebben ze iets creatiefs voor bedacht (“Hee, wat als we nou ook een besturingssysteem maken op de plaats van de bijrijder?” “Hm, belachelijk idee, maar vooruit, laten we het eens proberen”). Nog los van het feit, dat autorijden uit tientallen deelvaardigheden bestaat, die je op verschillende manieren kunt leren.

    Maar je punt is helder en leerzaam.
    Ik merk trouwens dat het niet zozeer de professionals zijn, die vorm boven inhoud stellen, maar vaak, zoals je aangeeft, de opdrachtgevers. Aan ons als trainersgilde (en aanverwanten) om daar verstandig mee om te gaan. Met een creatieve werkvorm die perfect aansluit bij doel en doelgroep is immers niets mis. Maar vorm voor de vorm, creatief of niet, dat hoort ergens anders thuis.

  6. Nanda de Vries 6 jaar ago

    Interessante discussie! Mee eens, je moet een werkvorm niet om de werkvorm gebruiken, het gaat om de inhoud. Maar volgens mij draagt een werkvorm wel bij aan de beleving van de training. De hele dag naar een powerpoint presentatie kijken met veel tekst, waarbij een toelichting wordt gegeven door een monotone stem, beleef je anders dan afwisselende werkvormen die iets toevoegen aan en aansluiten op de inhoud van de training…
    Nanda

  7. Jeroen Blijsie 6 jaar ago

    Inderdaad Karin,

    Een werkvorm is ook maar een werkvorm. Het is het uiterlijk van wat je ziet gebeuren in een workshop of training en sommigen gaan inderdaad voorbij aan wat er moet worden geleerd of veranderd. Wij zien bij onze cursisten in de trainingen faciliteren van workshops een grote honger naar werkvormen. Heel begrijpelijk; tegelijkertijd wijzen we ze op het enorme belang van een goede verkenning van het vraagstuk en diagnose van wat nu eigenlijk de (leer)vraag is. Pas als je daar voldoende tijd in hebt gestopt, dan rolt de werkvormen er als het ware van zelf uit. Mits je daar enige ervaring in hebt, natuurlijk. Voordeel van deze aanpak is dat je je opdrachtgever vooral laat focussen op de inhoud en je niet gaat lastigvallen met ‘leuke ideeën over werkvormen’. Want dat is jou juist ons vak, of niet soms?

    Groeten,

    Jeroen Blijsie
    Hartelijk Gefaciliteerd

  8. Rop Verheijen, Trainer / docent HAN Opleidingskunde 6 jaar ago

    Het heeft iets van Back to the 80’s: het gaat niet om de vorm maar om de inhoud. De barricades liggen al klaar. Terug naar de essentie, de zuiverheid van de leer. Gaan we echt weer decennia terug? Ik hoop van niet.
    Om maar met de vergelijking van het leren lopen verder te gaan: Als je inderdaad intrensiek gemotiveerd zou zijn heb je geen enkel speelgoed nodig om te leren. Vanwaar dan dat we de woonkamer volproppen met allerhande creatieve vormen? Lampjes, draadjes, popjes, houten blokken, belletjes, kleurtjes. Als je erop drukt gaat het piepen, het draait, springt, flikkert, het doet een beroep op je fantasie, het prikkelt je zenuwen. Als het je om de inhoud gaat, moet je dit vooral niet doen. Dat leidt alleen maar af. Dus ouders: weg met al die creatieve werkvormen! Of in Karins woorden: het is een wanhoopspoging. Een lege kinderkamer is genoeg. Ik wil ook geen dramatische voorleesstemmetjes meer horen: dat leidt af van de inhoud. Ik heb zelf leren lopen, maar mijn moeder ging daar zeer creatief mee om. Die deed ‘spelletjes’. Die keek naar me en faciliteerde mijn leren. Creatieve werkvormen: what’s in the name? Vanwaar die allergie?
    Het is in mijn ogen een gegeven dat wij vanaf onze geboorte én door onszelf én door anderen gestimuleerd en gemotiveerd worden om te leren. Met allerlei en óók creatieve werkvormen. We leven niet meer in de jaren tachtig. De opgroeiende generaties hebben een grote honger naar allerlei nieuwe impulsen. Mensen willen iets ervaren. En zoals Nanda ook schrijft: ze willen iets beleven. De spanningsboog is kort (wat je daar ook van vindt). Daar heb je in trainingen mee te maken. Ze willen niet voor de zoveelste keer hetzelfde programma meemaken. Niet weer de Roos van Leary of de RET. Emperisch is dit fenomeen ook onderzocht: als het leren gepaard gaat met ervaren, met een gevoel, met een emotie; beklijft het eerder
    Het gaat in trainingen inderdaad om het leren. Helemaal mee eens. Het gaat om het effect op het leren van de deelnemers. En mij gaat het dan om: welk effect is effectief. Mijn ervaring is dat ik mijn creativiteit inzet om sneller, leuker en efficënter mensen te laten beleven. Om te laten voelen dat ze iets te leren hebben.

  9. Maaike 6 jaar ago

    Rop,
    ik vind je vergelijking met kinderen en speelgoed niet echt op gaan. Mijn dochter van 3 speelt (zoals volgens mij veel kinderen) maar met 10% van haar speelgoed, nadat ze het voor de eerste keer heeft onderzocht. Dat wat haar blijft boeien is het simpele spul; een doek en wat blokjes, verf. Het soort speelgoed wat niet voortkomt uit het creatieve proces van een ander, maar wat uitnodigt om zelf tot een creatief proces te komen.
    En voor een goede training geldt wat mij betreft hetzelfde: de bedoeling is dat mensen zich theorie eigen maken, oftewel creatiever/ gevarieerder/ doelgerichter/ bewuster etc, worden in hun communicatie.
    Heel veel toeters en bellen maakt niet creatief, maar passief. Het is eerder een belevenis an sich dan ervarend leren.
    Net als jij geloof ik sterk in ervarend leren en niet in een gortdroge lezing. Ik denk dat je leren vooral doet in het leven zelf, of in een situatie die zo dicht mogelijk bij het echte leven komt. (rollenspellen).
    Creatieve werkvormen zijn leuk als energizer, om mensen even los te krijgen, open te maken voor wat komt, sfeertje scheppen. En misschien als bewustwording, aanleiding voor een gesprek.
    Vaardigheden leer je er niet van, mijns inziens.
    Ik ben benieuwd of daar al eens onderzoek naar is gedaan: wat voor effect heeft een training vol creatieve werkvormen op de lange termijn (= komen mensen daadwerkelijk tot een gedragsverandering in de praktijk)? Kunnen ze de koppeling naar het ‘echte leven’ maken?

  10. Ellen de Dreu 6 jaar ago

    Jammer dat een waardevolle discussie over werkvormen start met een negatief geladen woord als ‘allergie’, want daarmee is de toon meteen gezet. Je bent vanaf nu voor creatieve werkvormen, of tegen creatieve werkvormen.
    Volgens mij is er echter ook een middenweg. Creatieve werkvormen zijn leuk en maken de training speels. Mensen (niet alleen kinderen!) leren overigens heel goed tijdens het spelen, zoals de prachtige blogs van Selma Foeken duidelijk maken.
    Maar creatieve werkvormen moeten wel passen binnen het doel van de training! Een training die is ontworpen als een hele serie creatieve werkvormen achter elkaar, waarbij de rode draad ontbreekt, is geen training maar een speeltuin. Een training die is ontworpen om de deelnemers zelf te laten leren en ontdekken binnen de kaders van een vastomlijnd onderwerp of vaardigheid, waarin creatieve werkvormen worden ingezet als middel in dat ontdekkingsproces, is een goede training die veel effect zal hebben op het leven na de training. Het is aan de trainer om goed na te denken hoe de creatieve werkvormen passen binnen het doel van de training. Ook dat is al een creatief proces.
    Overigens ben ik als NVO2 lid vorig jaar betrokken geweest bij de organisatie van de werkvormendag en dat was inderdaad heel erg leuk!

  11. Profielfoto van Moniek Author
    Moniek 6 jaar ago

    Dank voor alle reacties! Erg leuk om zoveel instemming te lezen – en ook geweldig dat er kritische noten loskomen. Het lijkt wel een trainingsgroep zo, met onderlinge discussie 🙂 ! Ik voel me zeer uitgenodigd om te reageren en te nuanceren.

    Allereerst: nee, er is niks mis met creatieve werkvormen op zich. Sterker nog, ik heb zelf vaak een spel gebruikt waarin verkopers een brug moeten bouwen om ze te laten ervaren wat er gebeurt als je niet doorvraagt (als je wilt zien hoe dat werkt: op mijn website staat er een kort filmpje van http://a-url.nl/hm4k.)

    Waar mijn allergie ligt, is als de zoektocht naar de creatieve werkvorm het startpunt wordt van de training. Want dan krijg je per definitie een training die aan elkaar hangt van de leuke spelletjes, maar waarvan mensen weinig leren. Datzelfde gebeurt trouwens ook al snel als je een PowerPointpresentatie als uitgangspunt neemt en daar elk half uur een ‘leuke werkvorm’ wilt inbouwen, omdat mensen niet lang geconcentreerd kunnen luisteren. Ook dan krijg je weinig resultaat. Het is wel leuk, maar er blijft niks hangen.

    Dus liever neem ik de pijn van de opdrachtgever en de deelnemers als uitgangspunt: wanneer gaan de deelnemers de mist in en hoe erg is dat voor henzelf? Als ze er zelf last van hebben, weet ik dat ik ze intrinsiek kan motiveren en kan ik gaan trainen. Als ik een werkvorm kies waardoor deelnemers de ‘pijn’ uit de praktijk beleven, worden mensen geraakt. Dat kan door een spelvorm à la de brug, door een situatie na te bootsen met een acteur, maar ook door een simpele simulatie in tweetallen. Zit je dicht bij de praktijk, dan komt de beleving vanzelf. En daarin ben ik het met Rop eens: mensen moeten geraakt worden om te leren! Die beleving moet je oproepen!

    Als mensen eenmaal geraakt zijn, volgt het echte leren. En inderdaad: graag stap voor stap met deelvaardigheden en niet meteen zelfstandig achter het stuur. Maar ook die deelvaardigheden komen weer in eerste instantie voort uit de diagnose; heb je die scherp, dan is de werkvorm niet meer zo’n puzzel. Dus ik ben wél voor het gebruik van werkvormen en ze mogen best creatief zijn, zolang je maar let op waar je groep behoefte aan heeft. Dus voor een kind van 1 geen lege kamer. Wel graag een volwassene of oudere zus die rondloopt (‘Hé, die gaat veel sneller! Dat wil ik ook!’) en een ‘saaie’ houten loopkar om lekker mee te oefenen. Maar weer geen Dora spelcomputer hoe dol het kind ook is op Dora. (Tenzij ze heel zoet is en mama rustig wil werken, dan mag ze éven voor de Teletubbies).

    Nogmaals dank voor alle reacties. Ik lees heel graag nog meer!

  12. karendevries 5 jaar ago

    Ik schrik van dit artikel en de reacties, merk ik.
    Als drama docent weet ik dat een creatieve werkvorm alleen dient om een beoogd doel te behalen. De werkvorm staat altijd in dienst van het doel. Het lijkt wel of het gebruik van creatieve werkvormen doel is geworden. Een creatieve werkvorm, met bijv. drama/theater/tekenen/bouwen als middel, is bedoeld om een leerdoel te ervaren. Vele vaardigheden leer je door te ervaren, door te oefenen en niet door ze te horen van een ander, of te lezen, (kennis). Alleen dan zet je ervarende werkvormen in en de keuze van de werkvorm is afhankelijk van het doel.
    Verhef het middel niet tot doel, dan sla je de plank mis.
    Ik merk ook wel dat het een trend is, dat er kennelijk creatief getraind moet worden.
    Vele vragen naar creatieve werkvormen, zoals op linkedin, beantwoord ik meestal met de wedervraag: Waar dient het voor, wat is het beloofde land?
    Is er misschien een behoefte aan didactiek?
    Niet mis te verstaan: Ik werk vanuit heel mijn hart met theatrale werkvormen, van oorsprong een leraar-kunstenaar in het theatervak. Ik gebruik alle creatieve werkvormen die ik ken/verzin ook alleen in dienst van het doel. Elke keer weer anders en met verbluffend resultaat.

Leave a reply

©2017 NVO2 - website door Thumbs Up

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account