Een top en een tip

Afgelopen week heb ik via twitter een prijsvraagje de wereld in gestuurd ter ere van het verschijnen van mijn nieuwe boek Werken met de succespiraal. De vraag was: ‘Bij een rollenspel is het handig alle observanten een tip en een top te laten geven – waar of niet?’

Dit lijkt een goed idee. Als alle deelnemers een tip en een top geven, is iedereen actief en krijgt de oefenaar evenwichtige feedback. Toch? Maar ik twijfel aan beide voordelen. Want zijn de observanten echt zo actief? Ja, ze geven allemaal een mening, maar dat is iets anders dan actief nadenken of actief kijken.

Als je zonder verdere instructie vraagt naar een top en een tip gaan mensen vaak kijken vanuit hun eigen referentiekader. Stel dat deelneemster Fanny oefent hoe ze een lerares van school moet aanspreken, omdat haar kind nooit mag meespelen in de pauzes. Fanny zegt wat ze te zeggen heeft, maar komt er niet doorheen: de lerares sputtert tegen. Van ‘dominante Harry’ zal ze als top krijgen dat ze heel ardig is. Zijn tip: Fanny moet wat harder stelling nemen!

Een goed advies? Mwah, ik denk dat Harry zijn tip en top op de automatische piloot geeft – in de kroeg had hij vast hetzelfde gezegd. Bij Fanny maakt zijn advies dus weinig indruk. De top is erg algemeen – dat ze aardig is, hoort ze haar hele leven al, dus dat is niks nieuws. En het advies lokt waarschijnlijk weerstand uit: hoezo moet het nog harder? Ze zei toch al wat ze wilde zeggen? Bovendien vraagt ze zich af of ze wel harder stelling kán nemen. Dat past wel bij Harry, maar niet bij haar. En zo krijgt ze van verschillende observanten tops en tips en wordt de feedback een brij.

Alle partijen leren meer als je afstapt van een top en een tip en observanten gericht laat kijken naar gedrag en effect. Geef de groep een checklist over assertief gedrag en verdeel de punten in de groep. Harry kijkt dan bijvoorbeeld of Fanny doorvraagt op de lerares en samenvat – ook een belangrijk aspect van assertiviteit. Vraag Harry letterlijk op te schrijven wat hij Fanny ziet en hoort doen en hoe de juf reageert. Harry gaat nu andere feedback geven. ‘Je stelde één vraag: “Wat is er precies aan de hand dan?” Daardoor ging de juf vertellen dat jouw dochter hem nooit wil zijn met tikkertje en dat kinderen daarom niet met haar willen spelen. Ik dacht dat je toen misschien zou gaan samenvatten, maar toen ging je weer zeggen wat je eigen mening was: “En toch vind ik het niet normaal dat ze niet mee mag doen, daar moet je wat aan doen!” Ik zag dat de juf haar armen over elkaar deed en ging zuchten.’

Deze feedback is zoveel leerzamer dan een tip! Hij geeft Fanny inzicht in haar eigen gedrag en het effect daarvan. Ze snapt wat ze doet en de tip rolt er automatisch uit: ‘Probeer eens samen te vatten wat iemand zegt’. Als Fanny dat probeert, ziet iedereen hoe de juf meer openstaat voor haar boodschap en hebben alle partijen iets geleerd. Zowel Fanny als de observanten zien hoe je in een assertief gesprek gebruik kunt maken van samenvattingen. Als Harry hierna zelf gaat oefenen, snapt hij hoe dit werkt. Hij doet het waarschijnlijk niet meteen goed, maar daarvoor heeft hij dan weer observanten die hem die spiegel voorhouden.

Kortom, bij rollenspellen leert iedereen het meest als de observanten gericht kijken naar gedrag en effect. Met een checklist in de hand observeren ze wat de oefenaar wel en niet doet en welk effect dat heeft. Zo worden plussen expliciet: ze komen binnen en de oefenaar snapt welk gedrag hij zo kan houden. ‘Aardig zijn’ wordt dan iets als: ‘Je zegt kort en krachtig “ik vind het niet acceptabel dat mijn kind niet mee mag doen” en blijft daarbij vriendelijk kijken. Daardoor zou ik echt naar je gaan luisteren.’ Die feedback komt wél binnen. Fanny denkt dan: ‘Doe ik dat? Kan ik dat? Goh, dat is mooi!’

En de observanten geven net zo precies de minnen terug. Uit een aantal minnen kiest de oefenaar dan één ding op te verbeteren en samen vorm je die om naar een concrete tip. Als de juf zegt dat jouw kind hem nooit wil zijn bij tikkertje vat je samen wat ze bedoelt. Bijvoorbeeld: ‘Dus jij vindt het wel logisch dat ze dan niet mee mag spelen?’ Die tip past de oefenaar ter plekke toe en samen zie je het resultaat.

Natuurlijk is de proof of the pudding in the eating. Liever dan allerlei tops en tops te geven, laat ik de observanten dus gericht het gedrag van de oefenaar analyseren. Daaruit volgt één tip die we ter plekke uitproberen. Als die werkt heeft iedereen iets nieuws geleerd en delen we allemaal in het gevoel van succes.

4 Comments
  1. Nynke 6 jaar ago

    Hear Hear Karin! Mooi verwoord. Laat je alle observanten aan het woord, dan wordt het een kakofonie van meningen en in het ergste geval een wedstrijdje ‘wie geeft het mooiste en meest inspirerende advies’. Dit maakt dat het geven van de tops en tips – soms bewust, soms onbewust – niet meer gaat over het gedrag van de ‘inbrenger’, maar over de overtuigingen en het ego van de observanten. Mijn ervaringen zijn, dat observanten in een feedbackronde een appèl voelen om de ‘inbrenger’ te helpen; een behoefte om een toegevoegde waarde te zijn, een inspirator… want hoe fijn is het, als de inbrenger in beweging komt, dankzij jouw tip! Als trainer ontsla ik de observanten van deze onmogelijke taak, want geen inbrenger komt in beweging door confrontaties met een tiental nieuwe overtuigingen van de observanten. Dus JA Karin, je hebt zo ontzettend gelijk; feedback geven door slechts te benoemen wat je ziet of hoort en het effect daarvan. En wat gezegd is, is gezegd. Het beheersen van impulsen om altijd te moeten reageren is een mooie dubbelslag. Ook voor ons als trainer!!!
    Ik kijk uit naar je boek. Jij bent dan weer wel mijn inspirator ;)! Dank.

  2. Peter 6 jaar ago

    Leuk onderwerp!
    Als trainer van case en simulatiespelen vraag ik aan de deelnemers ook hun leerbehoefte op. Als je als hoofdrolspeler dan feedback wilt krijgen, kan dit gericht op jouw leerbehoefte zijn. Die leerbehoefte moet dan dus wel concreet en waarneembaar zijn. Soms worden deelnemers zo ‘meegenomen’ in het spel dat ze gedrag van de hoofdrol niet altijd zien. Ik vraag hen dan naar het effect van het gedrag,

    Peter

  3. Jeanne Bakker 6 jaar ago

    Goede uitleg Karin en Nynke!
    Een kleine aanvulling: als de deelnemer weet dat hij een tip en een top krijgt, zit hij tijdens de top te wachten op de tip. Krijgt dus de top niet eens mee. Hoe moet een deelnemer zich voelen als hij weet dat zo van 10 anderen een tip krijgt?

  4. Alwin Coolen 6 jaar ago

    Goed verhaal. Alleen een top van mijn kant 😉

Leave a reply

©2017 NVO2 - website door Thumbs Up

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account