Organisatie Antropologie – Behavioral Engineering

“een antropoloog toevoegen aan een onderzoeksteam, is als switchen van zwart-wit naar kleuren televisie” – Cathleen Crain.

De komende dagen zal ik eerst op de VU en later op de Universiteit Leiden studenten Culturele Antropologie toespreken. Over de toegevoegde waarde die antropologen te bieden hebben in ontwikkel- en opleidingsland. Uiteraard moet ik dan ook zelf weer eens goed nadenken hoe ik mijn studie in mijn huidige werk als facilitator/consultant inzet.

Niet iedereen kent het vakgebied van een antropoloog. Meer dan eens wordt het verward met archeologie of antroposofie. Vorige week was ik bij een team dat ik voor het eerst coachte. Na de eerste kennis zei een van de teamleden opgelucht: “ja, eerst dacht ik al, wat moeten we nou met een ‘archeoloog’. Maar nu snap ik het, je bent een ‘cultureel archeoloog’!”

Wat antropologen kunnen. Een cultureel antropoloog is getraind om het gedrag van mensen in een groep te analyseren. Door systematische observaties worden de impliciete regels die mensen hebben over ‘goed’ en ‘fout’ gedrag zichtbaar. Bovendien komt uit de observaties en interviews naar voren hoe mensen in een groep deze regels leren en vervolgens aan anderen doorgeven. Het geheel aan regels en gedragingen vormt de organisatie cultuur. Een antropoloog die veel in organisaties werkt, kan zichzelf een organisatie antropoloog noemen. Een Corporate Anthropologist.

Hoe antropologen te werk gaan. De methode en technieken van antropologen geven zeer bruikbare informatie voor de verbetering van interne processen, maar ook voor bijvoorbeeld productinnovatie en klantgedrag. Een antropoloog gaat niet aan de slag met een vragenlijst waarin mensen gevraagd worden over hun werk en organisatie te vertellen. Om achter verborgen patronen te komen en de belevingswereld van de onderzochte groep zo goed mogelijk te leren begrijpen, wordt gebruik gemaakt van participatieve observatie.Als een leerling stapt een antropoloog een organisatie binnen, bijvoorbeeld als ‘schaduw’ van een teamlid of daadwerkelijk meewerkend in het proces. De onderzoeker is in de nieuwe situatie als een kind dat als het ware een socialisatie proces doorloopt en de omgeving en gedragingen leert te interpreteren en begrijpen zoals de onderzochte groep dit doet.

Net zoals een kind, probeert een antropoloog achter de ‘waarom dan’ vraag te komen. Hierbij gaat het om individuele keuzes en gedragingen, maar veel meer nog om groepsgedrag en de onderliggende aannames over ‘goed, fout en hoe het hoort’. Wat is in een groep ‘normaal’ en wie bepaalt dat? Wat is de betekenisgeving die de groep aan de werkelijkheid geeft, wat is de groepswaarheid? Binnen welke (onbewuste!) kaders worden de individuen geacht te denken en handelen? Hoe zorgt een groep ervoor dat mensen ‘erbij horen’ en hoe gaat men om met ‘nieuwkomers’ en ‘zij die afwijken’? Wat is het culturele raamwerk en hoe bewegen individuen daarin?

In de analyse worden de gedetailleerde observaties gecombineerd met, en getoetst aan, theorieën en hypotheses. In de klassieke antropologie om tot een beschrijving te komen. In de organisatie antropologie om tot aanbevelingen te komen voor een gewenste (cultuur) verandering. De klantvraag is dan in wezen de eerste hypothese waarmee de antropoloog het veld in gaat. Tijdens het ‘veldwerk’ scherpt de antropoloog gezamenlijk met de informanten de hypothese steeds verder aan. Het onderzoek zelf is hierbij al een belangrijke interventie om tot verandering te komen. Onbewuste ongeschreven regels en dilemma’s die spanningen veroorzaken in een team of organisatie worden immers benoemd en getoetst.

Een organisatie antropoloog kan door de manier van onderzoeken en kijken een wezenlijke bijdrage leveren aan het blootleggen van (culturele) patronen in een organisatie. Met deze unieke blik kunnen de verschillen tussen wat mensen zeggen en wat mensen daadwerkelijk doen in kaart worden gebracht.

Imago probleem. Doordat de meeste mensen niet weten wat een antropoloog precies kan, en velen bij antropologen toch vooral denken aan ontwikkelingswerk, is het in het bedrijfsleven niet altijd makkelijk de toegevoegde waarde en werkwijze uit te leggen. Tijdens een opdracht in een fabriek in India heb ik mijzelf daarom als volgt geïntroduceerd: “I am a behavioral engineer and I am here to do a root cause analysis about the Non Conformities and dysfunctional behavioral patterns that are causing problems in your communication flow”. Waarop het antwoord was: “That’s just what we need!”

10 Comments
  1. Marjolein Kamstra 6 jaar ago

    Goed artikel. Legt heel duidelijk uit de toegevoegde waarde van antropologen binnen organisaties.

  2. Anne Gordijn 6 jaar ago

    Zeker een goed artikel. Helder geschreven, geeft mij goede handvatten om zelf mijn achtergrond als antropoloog beter te omschrijven. Heb je nog goede tips voor antropologen die zich, zonder er opnieuw een complete universitaire studie van te moeten maken, meer willen bekwamen in de organisatie-antropologie?

  3. Anne Gordijn 6 jaar ago

    Was vergeten aan te vinken…

  4. Lieve de Coninck 5 jaar ago

    Zeer goed punt aan het einde: antropologen kunnen ook zelf beter duidelijk maken voor welke problemen zij kunnen bijdragen aan oplossingen. Wat kom je oplossen? Wat levert jouw inzet precies op? En juist antropologen kunnen dit, goed voorbereid, in de taal van die sector/dat bedrijf vertellen.

  5. Evelyn 5 jaar ago

    Goed artikel!Ik werk zelf ook als consultant en merk dat ik daarin veel heb aan mijn studie.

  6. Talitha 5 jaar ago

    Erg waardevol artikel voor ons jonge antropologen. Wel wil ik, als consultant voor een ontwikkelingsorganisatie, toevoegen dat ook binnen OS (met alle bezuinigingen) de studie antropologie geen garanties geven. Ook binnen deze sector moet je jouw toegevoegde waarde en werkwijze uitleggen.

  7. tatianadelavedova 5 jaar ago

    Bedankt Jitske voor je artikel! De ABv, AntropologenBeroepsvereniging, wil dit onderwerp hoog op de agenda. Ik ben daar sinds een dag of wat webredacteur en we gaan ermee aan de slag op de website. Ik wil graag dat dit een vast en interactief thema wordt waar studenten, docenten en werkende antropologen (al dan niet expliciet als antropoloog) bij zijn betrokken.

    Nu wil ik een topic openen op LinkedIn over dit thema om de reacties te verzamelen en een rode draad te vinden. Ik hoor geluiden dat de faculteiten zich sterk moeten maken voor de waarde van antropologen op de arbeidsmarkt. Het succesvolle keuzevak aan de faculteit in Utrecht is echter al ten onder gegaan. Aan de UvA is er nu weer een (voor derdejaars studenten) dus het lijkt geen structureel onderdeel van de opleiding te worden. De actie is wat mij betreft aan ons.

    Wie heeft nog meer het idee dat antropologen zich moeten verenigen en zich sterk maken om onze bijzondere meerwaarde voor de arbeidsmarkt voor eens en altijd neer te zetten en naar buiten te brengen. Zodat we het niet meer steeds hoeven uit te leggen. Zodat iedereen zijn woordje paraat heeft. (Dat we niet meer alleen naar Joris Luyendijk hoeven te verwijzen maar ook naar onszelf.) Dat we elkaar praktisch en concreet trainen en van elkaar leren.

    Of is dit allang gedaan en loop ik achter de kar te sukkelen. Zou zomaar kunnen. Ik ben er een tijdje uitgeweest. Maar ik verbaas me nu ik ben teruggekeerd: sinds de vorige eeuw lijkt er niet schrikbarend veel vooruitgang geboekt te zijn over de algemene kennis betreffende de eeuwenoude academische studie Antropologie. Integendeel: ik krijg te horen dat ik niet kan volstaan met ‘ik ben Antropoloog’ maar moet omschrijven wat een antropologische achtergrond dan wel niet kan toevoegen. Of liever nog, vermijd vooral het A-woord!

    Wat willen jullie?
    Waarom hebben jullie dit vak gekozen?
    Hebben jullie spijt?
    Zijn jullie trots op onze keuze?
    Of moeten jullie je schamen?
    Is het een pretpakketvak?
    Moeten we Antropologie nog heel lang blijven omschrijven en steeds opnieuw per persoon het wiel uitvinden?
    Moeten we Antropologie zichtbaar maken en in de markt zetten.
    Zo ja, hoe.

    Graag jullie reacties op LinkedIn onder CA/SUS.

    Jitske’s artikel was weer een waardevolle aanzet tot het zichtbaar maken van Antropologie.

    Inès Bouabbadi / Tatiana Delavedova

    • Profielfoto van Moniek
      Moniek 5 jaar ago

      Graag gedaan! Ik vind antropologen inderdaad ook veel te onzichtbaar. Omgaan met diversiteit, internationaal werken, cultuurveranderingen, allemaal thema’s die in organiaties spelen waar vanuit de antropologie een grote meerwaarde kan worden gegeven. Vraagt wel dat je naast heldere observaties en analyse ook het systeem moet willen helpen veranderen. En dat we de kracht van participatieve observatie in methoden kunnen vatten die korter duren dan zes maanden… Liefst enkele weken. Laten we zeggen ‘toegepaste antropologie’ verder ontwikkelen. Pragmatisch, kennis en kunde inzetten voor verandering en groei. Irrationele processen, gedrags DNA, leiderschapsarena, allemaal prachtige onderzoeks terreinen die bijdragen aan het oplossen van fragmentatie. Een eerste oproep is daarbij natuurlijk: starten met het gebruiken van de titel Antropoloog! En ten tweede: de antropologische taal verzakelijken zodat iedereen werkelijk kan begrijpen wat een antropoloog doet.

      • tatianadelavedova 5 jaar ago

        hey Jitske, bedankt (nogmaals 🙂
        Dus de eerste oproep spreekt voor zich: Natuurlijk starten met het gebruiken van de titel Antropoloog. De tweede oproep heeft wat meer voeten in de aarde: een gezamenlijke zakelijke taal ontwikkelen.

        Ik ga met jou suggesties aan de haal voor een item op de ABv website –
        asap. Tnx!

Leave a reply

©2017 NVO2 - website door Thumbs Up

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account