Professionele ruimte en gespreid leiderschap in scholen

schoolbord

De roep om professionele ruimte in het onderwijs is de laatste jaren opgelaaid. Het recente regeerakkoord tussen PvdA en VVD bijvoorbeeld spreekt zich expliciet uit voor het vergroten van de ruimte voor vakmanschap in de maatschappelijke dienstverlening (p. 2). Bij professionele ruimte in het onderwijs gaat het doorgaans over de mate waarin leraren zeggenschap hebben over de werkprocessen in de school. Het vergroten van professionele ruimte wordt geassocieerd met meer eigenaarschap, het versterken van professionalisering en motivatie. Maar wat betekent het vergroten en invullen van professionele ruimte voor leiderschap in scholen?

Traditionele opvattingen van leiderschap

Van oudsher is de heersende opvatting van leiderschap dat een selecte groep mensen, met bijzondere eigenschappen of gedragingen, een grotere groep mensen beïnvloedt. Die eerste groep noemen we leiders, de tweede (veel grotere) groep bestaat uit volgers. We zien leiderschap als een aangeboren kwaliteit en over verschillende situaties zijn leiders in staat om het leiderschap op zich te nemen. Deze opvatting, door James Spillane wel het ‘heldenparadigma’ genoemd, richt zich voornamelijk op individuele leiders in formele posities. Voorbeelden hiervan zijn wetenschappelijke studies naar transformationele of charismatische leiders. Deze leiderschapstheorieën hebben met elkaar gemeen dat zij op het niveau van een individu analyseren: welke eigenschappen of gedragingen van formeel aangestelde schoolleiders zijn doorslaggevend in het beïnvloeden van hun volgers?

Beperkingen van het heldenparadigma

Het heldenparadigma is in minimaal twee opzichten twijfelachtig. Ten eerste is leiderschap als individuele kwaliteit of gedraging een te minimalistische kijk, omdat leiderschap een complex proces omvat waarbij ook het gedrag van volgers en de invloed van situaties een rol spelen. Bovendien vormt het heldenparadigma, met zijn sterke focus op leiderschap als de exclusieve eigenschap van formeel aangestelde leiders, een gevaar voor de mogelijkheden en de bereidheid van leraren om zich blijvend te ontwikkelen en een relevante bijdrage te leveren aan de werkprocessen in de school. Cynisme ligt op de loer wanneer initiatieven een aantal keer niet gehoord worden of zelfs de kop in worden gedrukt.

Gespreid leiderschap

kring

Gespreid leiderschap geeft een antwoord op deze bezwaren. Vanuit het perspectief van gespreid leiderschap focus je niet op het individu, maar beschouw je leiderschap als een opkomende eigenschap van een groep interacterende individuen. Dat betekent dat je de spreiding van leiderschap niet formeel kunt plannen of opleggen van bovenaf, maar dat er vormen van spreiding ontstaan naarmate een samenwerkingsproces zich ontvouwt. De start van de samenwerking is een urgent en relevant werkvraagstuk, naar aanleiding waarvan collega’s een proces aangaan van het verwerven en toekennen van leiderschap. Wie leiderschap verwerft, en toegekend krijgt, doet dat op basis van expertise, kwaliteiten, talenten en affiniteit. Dit betekent dat over verschillende vraagstukken de spreiding van leiderschap kan veranderen. Zo zou je je kunnen voorstellen dat in docententeams de ene leraar het voortouw neemt in het ontwikkelen van nieuw lesmateriaal, terwijl een andere leraar invloed uitoefent op het gebied van de persoonlijke begeleiding van leerlingen.

Deze opvatting vraagt om een aantal condities, zowel op het niveau van het individu, het team als de schoolorganisatie. In de aankomende blogs zal ik telkens specifieke elementen van gespreid leiderschap toelichten, aan de hand van de drie niveaus.

De eerstkomende blog staat het individu centraal: welke condities zijn noodzakelijk voor leraren om deel te kunnen en willen nemen aan een gespreide leiderschapspraktijk?

Misschien heb jij er wel ideeën over. Ik ben benieuwd!

Meer over gespreid leiderschap? Check www.distributedleadership.nl.

0 Comments

Leave a reply

©2017 NVO2 - website door Thumbs Up

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account